Nancy Grace Roman aramızdan ayrıldı

"En başından bana bir kadının gök bilimci olamayacağı öğretildi"

 

NASA'nın (Uluslararası Havacılık ve Uzay Ajansı ) ilk kadın yöneticisi ve "Hubble teleskobunun mucidi" olarak anılan Nancy Grace Roman 26 Aralık 2018'de  93 yaşında aramızdan ayrıldı.


Nancy Grace Roman, gök bilim alanında kadınların ve gençlerin rolünü artıran öncü isimlerden biriydi. Bilim insanı 1990'da uzaya fırlatılan ve gök bilimde yeni bir dönem başlatan Hubble Uzay Teleskobu'nun arkasındaki "itici güç" olarak tanınıyordu. Hubble, uzaydaki dev kara deliklerin varlığını kanıtlamaktan evrenin yaşına dair tahminleri geliştirmeye kadar pek çok önemli buluşa da aracı olan bir bilim aracı.


Roman'ın NASA'da yöneticiliğe uzanan kariyeri, bilim dünyasındaki kadınlar için büyük bir ilham kaynağı oluyor! Babası bir jeofizikçi olan Roman'ın annesi de onu kuzey ışıklarını izlemeye götürüyor, ona takımyıldızlarını gösteriyordu. Öte yandan okul öğretmenleri onun matematik ve bilime ilgisizliğinden yakınıyordu. 2018'de NASA'nın yayınladığı bir röportajda Roman şöyle diyor: "Bana en başından beri hep bir kadının gök bilimci olamayacağı öğretildi. Rehber öğretmenim bana şöyle bir bakıp 'Neden bir kadın Latince dersi alacağına matematik okumak ister ki?' diye sordu."


ABD'deki Swarthmore College'da astronomi okuduktan sonra Chicago Üniversitesi'nde doktora programına kabul edilen bilim insanının, tez danışmanı da dahil kendisine pek kimse inanmıyordu. Bilim insanı bu inanmayış karşısında yılmaz ve uzay bilim çalışmalarına devam eder. Sonunda NASA onun en çok istediği evi olur. 1959'da NASA'nın merkez ofisinin ilk kadın yöneticisi olarak tarihe adını yazdırır bilim insanı. Kariyeri boyunca bilim insanlarına Dünya'yı çevreleyen atmosferin sınırları ötesindeki gizemi çözebilecek teknolojileri kazandırmaya çalışır.


Hubble için kampanya yürütmeliyiz


1962'de NASA'nın "ilk başarılı uzay görevi" olarak bilinen Uydu Güneş Gözlemevi-1'in (OSO) uzaya fırlatılmasında öncü rol oynar Nancy Grace Roman. Bu uydular sayesinde güneşin elektromanyetik ışınımlarının araştırılması sağlanır. Yeryüzünün haritalanması ve ölçülmesi için kullanılan Jeodezi uydularının uzaya fırlatılması için araştırmacılar ve mühendisler arasında bir köprü olur. Ancak Roman'ın gök bilime en büyük katkısı şüphesiz Hubble Uzay Teleskobu'nun temellerinin atılmasında izlediği rol olur. Maliyeti yaklaşık 1,5 milyar dolar olan Hubble'ın geliştirilmesi konusunda bürokratik ve finansal sorunları inatçı kişiliğiyle aşarak teleskobun başlıca mimarlarından biri olma yolunda ilerler.

  
Bir sinema bileti fiyatına büyük bilimsel buluş yapılmasına katkıda bulunacaklarını söyleyerek her Amerikalıyı ikna etmeye çalıştığını hatırlayan bilim insanı, bilim kariyerinde bu anısını her fırsatta dile getirir. Roman'ın çabaları o emekli olduktan 10 yıl sonra sonuç verir. Geliştirilen teleskop 1990'da başarılı bir şekilde uzayda süzülmeye başlar. Hubble, uzay araştırmaları tarihine geçen en başarılı uzay gözlemlerine imza atar; yıldız, gezegen ve galaksi görüntüleriyle dünyanın nefesini kesen bir araç olur. 1994 yılında NASA teleskobun aynalarında ortaya çıkan sorunları giderirken, NASA'da izleyiciler arasında olan bilim insanı Roman örgü örüyordu. Bilim insanı kariyeri boyunca NASA Olağanüstü Bilimsel Başarı Ödülü de dahil pek çok ödüle layık görüldü. Yaşamı boyunca kadınlar, çocuklar ve gençler için gök bilimde eğitim ve iş fırsatları yaratılması adına çabaladı. 2017'de Lego firması, Roman dahil NASA'da önemli başarılara imza atmış dört öncü kadının heykelciklerini satışa sundu. Yakınları bilim insanının 26 Aralık'ta hayatını kaybettiğini bizlerle paylaştı. #STEM alanında çalışacak kız çocuklar olarak ilham aldığımız bilim insanı Nancy Grace Roman'ı Science gazetesine verdiği şu demeçle hatırlamaya hep devam edeceğiz:


"Bana uzay bilimci olamayacağımı söyleyen birçok insanı duymazdan gelmiştim. Ve iyi ki böyle yapmışım."