Bilim ve Teknolojide Kadın Tarihi:
Benim STEM Hikayem: Meryem Mirzahani

ABD'de yaşayan ve Stanford Üniversitesi'nde çalışan matematikçi Profesör Meryem Mirzahani, Fields ödülünü kazanan ilk kadın olarak tarihe geçen isim. Fields ödülleri bilim dünyasında "matematiğin Nobeli" olarak görülüyor.

Bilim insanı Mirzahani çalışmalarında özellikle hiperbolik geometri, ergodik teori, simplektik geometri ve Teichmüller teorisine odaklanıyor. Aslında uzun süredir araştırmalarıyla tanınan matematikçiye verilen bu ödül "geç kalmış" olarak yorumlanıyor.

Mirzahani'nin çalışmaları özellikle "Riemann yüzeyi" olarak adlandırılan şekilleri temel alıyor. Bu sarmal şekiller ancak karmaşık sayılarla analiz edilebiliyor. Aslında matematikçi Riemann yüzeylerinin kendine özgü muhtemel geometrilerini haritalıyor ve böylelikle ortaya çıkan yeni alanları hesaplamış oluyor.

Matematiğe ilgisi nasıl başladı?

Daha önce verdiği röportajlarda çocukluğundan bahseden Mirzahani aslında ilk hayalinin yazarlık olduğunu söylüyor. Ödüllü matematikçi Guardian'daki röportajında bu tutkusunu şöyle anlatıyor: "Roman okumaktan çok keyif alıyordum. Aslında ne bulursam onu okuyordum. Lise sona kadar matematikle ilgileneceğim hiç aklıma gelmemişti."

Üç kardeşi olan bilim insanının matematiğe ilgisi abisinin kendisine 1'den 100'e kadar olan sayıların toplanması sorusuyla başlamış. Abisi Mirzahani'ye bu sorunun nasıl çözüldüğünü Gauss adlı dergiden okumuş. Ve dergideki çözüm şekli bilim insanını büyülemiş. Ödüllü matematikçi o anı şöyle özetliyor: "O zaman ilk defa kendim çözememiş olsam da, bir sorunun çözümüyle mutlu olmuştum."

Çocukluğunu Tahran'da iyi bir okulda eğitim alarak geçiren bilim insanını daha da ileriye taşıyan o dönem matematik olimpiyatlarına katılması oluyor. Ardından önemli matematikçilerle tanışıyor, matematik üzerine daha çok düşünüyor ve düşündükçe matematikle daha da fazla ilgileniyor. Bilim insanı yeni bir şey keşfettikçe kendisini "dağın zirvesinde" hissediyor ve her şeye daha net baktıkça, mutluluğu ve tatmini artıyor.

“Doktora aşamasında kadın oranı çok düşüyor”

Oysaki matematik alanında çalışan bilim insanları uzun zamandır bir kadının bu ödülü almasını beklemiyor. O dönem jüride yer alan Profesör Frances Kirwan aslında matematiğin erkeklere özgü bir alan olduğu kanısının oldukça yanlış olduğunu dile getiriyor. Kirwan'a göre kadınlar matematikle yüzyıllardır ilgileniyor ve bu alana katkıda bulunuyor. Profesör Kirwan özellikle İngiltere'de hala matematik okuyanlar arasında kadın oranının yüzde 40 olduğuna dikkat çekiyor ancak "doktoraya doğru kadınların oranı hızla düşüyor" diyor.

Oxford Üniversitesi'nde uygulamalı matematik öğreten Profesör Alison Etheridge de ödülün Mirzahani'ye verilmesinden büyük bir sevinç duyduğunu söyleyerek, "Kadınlar artık matematikte çok önemli başarılar elde ediyor. Bu ödülle de kadınların başarısını bir kez daha söylemiş olduk” diyor.

Kız çocuklar için güzel bir rol model olan Meryem Mirzahani 14 Temmuz 2017’de aramızdan ayrıldı.