Bilim ve Teknolojide Kadın Tarihi:
Benim STEM Hikayem: Aslıhan Tolun

Prof. Dr. Aslıhan TOLUN, ilkokulu Gümüşhane ve Artvin'de iki farklı okulda tamamladı. 1967 yılında Üsküdar Amerikan Kız Lisesi'nden mezun olan bilim insanı, 1971’de Robert Kolej (bugünkü Boğaziçi Üniversitesi)'den mezun olur. Bilim insanı 1973'te Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'nde Biyofizik alanında yüksek lisansını tamamladı. Uppsala Üniversitesi'nde bilimsel mikrobiyoloji doktorası yapan Tolun, doktora sonrası çalışmasını California Üniversitesi'ndeki Biyoloji bölümünde yaptı.

Kariyerine 1982 yılında Boğaziçi Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak başlayan bilim insanı aynı üniversitede doçent ve profesör unvanlarını elde etti. Aslıhan Tolun, 1996-2002 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü başkanlığını yürüttü. Aslıhan Tolun Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nde hastalık genlerinin tanımlanması ve popülasyon genetiği alanlarında araştırma faaliyetleri gerçekleştiriyor.

1984 yılında TUBİTAK Teşvik Ödülü, 1991 ve 2011'de ise Boğaziçi Üniversitesi Kıdemli Araştırmacı Ödülü’ne layık görüldü. Avrupa Moleküler Biyoloji Organizasyonu (European Molecular Biology Organisation-EMBO) bu yıl 65 yeni üyeyi bünyesine kattı. Bilim insanı Avrupa Moleküler Biyoloji Organizasyonu (EMBO) üyeliğine seçilen Türkiye’den tek kadın üye.

“EMBO’nun bilimsel paylaşım, yetkin bilim insanlarına destek ve bilim etkinliklerini güçlendirmeye yönelik dünya çapında etkinlikleri var. Tüm ülkelerden bilim insanları EMBO desteklerine başvurabilir. Bu destekler çok çeşitli: Kurslar, çalıştaylar, bir süre başka bir laboratuvarda çalışmak için burslar gibi...” diyor bilim insanı Aslıhan Tolun. “Üyelerin yüzde 40’ı kadın” diyen Tolun, “Kurum üyelik, proje ve burs başvuruları ile yayına sunulmuş makaleler için kabul oranlarında kadın-erkek farkı olup olmadığını araştırır. Amaç bilim insanlarında cinsiyete göre kayırma olup, olmadığını anlamak” diye ekliyor.

“Kızlar yılmasın”

EMBO üyeliğini önemsediğini anlatan Tolun, EMBO’nun Türkiye’den üçüncü üyesi olduğunu anımsatıyor: “İlk üye Prof. Engin Bermek idi. Önceki hafta üç genç kadın doktora öğrencimiz bana heyecanla ‘Türkiye’den seçilen ilk kadın üyesiniz’ deyince, üyeliğimin değeri gözümde daha da arttı. Gençlerin azimli olmalarını, amaçlarına yönelik çok çalışmalarını, bilhassa kızların yılmamalarını ve hepsinin hep bilimle kalmasını isterim.”

Ekibi ile birlikte hastalık genleri aradıklarını belirten Tolun “Akraba evliliği yapmış büyük ailelerde, çok nadir ya da yeni kalıtsal hastalıklar ortaya çıkar. Biz de ailedeki hastalığın nedeninin hangi gendeki kusur olduğunu bulmaya çalışırız. Bozuk geni bulduğumuzda, o genin hücrelerimizde, vücudumuzda ne gibi bir işlevi olduğunu ve hangi organlarımız için önemli olduğunu tam olarak anlarız. Bir yıl içinde buna benzer 12 gen keşfettik, bu sayının artacağını umuyoruz. İkinci çalışma alanımız ise, toplum genetiği üzerine. Uluslararası yoğun araştırmalarla, genlerimizin işlevlerini, genetik yapımızda ne gibi bozukluklar olabileceğini, bunların ne gibi sonuçlar doğurabileceğini anlamaktayız. Ama bir kişinin genetik yapısına bakarak, onun ileride hangi hastalıklara yakalanacağının bilinmesi beklenmesin” diye ekliyor.